ಭಾರತವು ಸದ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಭಾವಚಿತ್ರವಿದ್ದರೂ, ಆ ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಯಾವುದೇ ವರ್ಣಚಿತ್ರವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಲಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇದು 1946ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾದ ಒಂದು ಅಸಲಿ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಛಾಯಾಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
Sponsoredಈ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು 1946ರಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ‘ವೈಸ್‌ರಾಯ್ಸ್ ಹೌಸ್’ನಲ್ಲಿ (ಈಗ ‘ರಾಜ್ ಭವನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಟ್ಟಡ) ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಲಾರ್ಡ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲಿಯಂ ಪೆಥಿಕ್-ಲಾರೆನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ಮೂಲ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಒಬ್ಬರೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪೆಥಿಕ್-ಲಾರೆನ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಗುತ್ತಾ ನಿಂತಿದ್ದರು. ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಲ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರ ವಿವರಗಳು ಅವರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ಸಹಜ ನಗುವನ್ನು—ಅಂದರೆ ಶಾಂತಿ, ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು—ಈ ಚಿತ್ರವು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ ಆರ್‌ಬಿಐ ಇದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿತ್ತು: ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮುಖವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನೋಟಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಧಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಅಂಶಗಳಂತಹ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆರ್‌ಬಿಐ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಅದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು.
ಇಂದಿನ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಚಿತ್ರವಿರುವ ರೀತಿಯು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಹೀಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ 1969ರಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲಾದ ₹100ರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ನೋಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವು ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ನೋಟಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇವಾಗ್ರಾಮ ಆಶ್ರಮದ ಚಿತ್ರವೂ ಇತ್ತು. 1987ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ₹500ರ ನೋಟಿನಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮುಖಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.
1996ರಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಬಿಐ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಸರಣಿಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಗಾಂಧಿಯವರ ಮಂದಹಾಸದ ಮುಖವು ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
